Borsa Yatırımcısının Yatırım Kılavuzu

• Hisse Senedini Ortaklık Belgesi Olarak Görün

  • Borsaya girerken aldığınız hisse senedini ortaklık belgesi olarak görün. Bunu yaptığınızda aldığınız hisseyi tanımak ve araştırmak zorunda kalacaksınız.

• Hisseyi Detaylı Bir Şekilde Araştırın

  • Aldığınız hisseyi detaylı bir şekilde araştırın ve asla hisse fiyatına değil de şirketin piyasa değerine bakın.

  • Borsa endeksi devamlı şekilde aynı yöne giden bir gösterge değildir. Kısa vadede endeks iyiyken kazanırsınız ancak endeks düşüşe geçtiğinde tüm paranızı kaybedebilirsiniz. Bu yüzden çok önemlidir aldığınız, yani ortak olduğunuz şirketi araştırmak. Endekse yatırım yapmak acemilerin ve av olanların işidir.

• Piyasanın Sizlerden Çok Büyük Olduğunu Unutmayın

  • Borsa yatırımcısının yatırım kararı verirken bilmesi gereken en önemli şey piyasanın sizlerden çok büyük olduğudur. Son dönemde borsaya çok büyük bir ilgi var ancak, şöyle düşünün toplamda 2 milyon yatırımcı var ve buna rağmen piyasanın %80 ‘ine hâkim olan yatırımcı sayısı 500 kişiyi geçmez. Onlar ne isterse o olacaktır. Yapmanız gereken bu yüzden temel ve teknik analizi tam olarak öğrenmenizdir.

  • Bir hisse satın aldığınızda onun kazancını ya da kaybının olabileceğini düşünerek hareket edin. Bu kayıp ya da kazancın vebali sizden sorulur bunun nedeni bu durum sizlerin direk olarak aile bütçenizi etkileyecektir. Çoluğunuzun çocuğunuzun rızkını heba etmeyin asla bu işi öğrenmeden yatırım yapmayın.

• Tüyolardan Uzak Durun

  • Sosyal medyada ya da forum sitelerinde verilen tüyolardan uzak durun. Şöyle düşünün bir tahta yapıcı ve onun sosyal medya satılık kalemleri kendi yaptığı tahtayı sizlerle neden paylaşsın? Diğer taraftan sizi arayarak ısrarla hisse önerenden de uzak durun.

  • Yine sosyal medyada bu hisse tavan olacak, şu hisse uçacak ve bu hisseyi ben bildim diyenlerden uzak durun! İnanın bu hisse yazanların çoğunun sizler kadar sermayesi bile yoktur. Birçoğu borsa harici işler yapmaktadır borsayla hasbelkader ilgilenen kişilerdir.

• Borsa Yatırımcısının İlk Bakması Gereken Hisse Fiyatı Değil, Piyasa Değeridir.

  • Son zamanlarda en büyük yapılan yanlışlardan birisi şudur; herhangi bir sektörden bir hisse fiyatı diyelim ki 100 olsun ancak piyasa değeri 2 milyar olsun. Aynı sektörden bir hissenin fiyatı 20 olsun ancak piyasa değeri 5 milyar TL olsun bu durumda hisse fiyatının 100 olma ihtimali yoktur çünkü ikisinin arasında ödenmiş sermaye farkı ve dolaşımdaki hisse sayısı farkı vardır. Bu şekilde çok yatırımcı kandırılıyor ya da yanlış yönlendiriliyor. Borsa Yatırımcısının ilk bakması gereken hisse fiyatı değil, piyasa değeridir.

  • Yine borsada yeni moda olan bir durum daha var bir şirketin ödenmiş sermayesi düşük ise sanki her sermayesi düşük hisse çok pahalı olacak anlamına gelmiyor. Bir şirketin sermayesi küçük olabilir ancak herhangi bir faaliyeti yoksa ya da faaliyetleri bakımından çöp bir şirket olabilir bu durumda yatırımcı çok büyük zararlara uğrayabilir. Lütfen şirketleri araştırın.

• Borsanın İlk Temeli Bilanço Okumaktır

  • Borsanın ilk temeli bilanço okumaktır. Bu durum yanlış anlaşılmasın en azından şirketin satışlarına, brüt kâr marjına, faaliyet karlılığına, öz sermayesine, dönen varlıklarına, duran varlıklarına, borçlarına bakmayı öğrenmeniz gerekiyor. Bu konu hakkında çok fazla yayın vardır internet’te…

• Borsa Yatırımcısı Al Sat Mantığından Uzak Durmalı

  • Al sat mantığından uzak durun. Sizler piyasa iyi durumdayken ne alsanız kazanırsınız ancak piyasa geri geldiğinde tüm kazancınız kaybolur hatta eksiye bile geçebilirsiniz. Unutmayın borsada en şanssız yatırımcı ilk aldığı hissede kazanandır!

• Borsanın Felsefesi Orta ve Uzun Vadeli Yatırımcı Olmaktan Geçer

  • Borsanın felsefesi orta ve uzun vadeli yatırımcı olmaktan geçer. Yeterli araştırma çalışması yaptıktan sonra aldığınız (Ortak olduğunuz şirket hissesi) hisse için almadan önce vade ve hedef belirlemeniz çok önemlidir. Bu disipline uyduğunuz zaman kaybetmeniz çok düşük olasılıktır. Dünya’ya bakın en ünlü borsacılara %95’i uzun vadeli yatırımcıdır. Böyle bir gerçek varken ortada al sat mantığı uygulamak sizlerin kazanma olasılığınızı %5’e çekecektir. Kumar gibi yani!

• Borsa Yatırımcısı Temel ve Teknik Analizlerini Aynı Anda Uygulamalı

  • Hiçbir zaman sadece temel ya da sadece teknik analiz seçenlerini uygulamayın. Temel ve teknik analizlerini aynı anda uygulandığında sizlere fayda sağlar. Temeli olmayan çöp diye tabir ettiğimiz hissenin grafiği olmaz olsa da sadece manipülasyon olarak işleyecektir. Sosyal medyada öyle teknikçiler var ki haftada bir işlem gören hisselere bile teknik analiz yapıyorlar! Ya da batık şirketlerin grafiği çizip paylaşabiliyorlar!

• Asla Tek Bir Hisseye Yatırım Yapmayın

  • Asla tek bir hisseye yatırım yapmayın. Paranız ne kadar olursa olsun en büyük yanlıştır. En az üç farklı sektörden üç farklı hisseye yatırım yapmanız en uygun olandır.

  • Borsada bir hisse çok kişinin dilindeyse o hisseye temkinli yaklaşın ve defalarca sorgulayın daha fazla araştırın. Yine bir hissede temel yönden bir sorun yoksa ve buna rağmen o hisseyi çok sayıda kötüleyenler varsa yine daha fazla araştırma yaparak doğru olanı kendiniz bulmalısınız.

• Borsanın Yarısı Psikolojidir

  • Borsanın yarısı psikolojidir. Sizler bir hisseyi alıp beklediğinizde sizin elinizdeki hisseyi almak için her türlü baskıyı uygulayacaklardır. Tam siz bu hisseden bir halt olmaz dediğiniz anda yükseliş başlar ve siz arkasından bakarsınız. Sabır ve hedef koymak çok önemlidir.

• Sabır Borsanın Ana Felsefesidir

  • Borsa Yatırımcısı sabırlı olmalı.Sabır borsanın ana felsefesidir. Bunu asla unutmayın. Hayatta öyledir sabretmeyenin hiçbir şeyi olmaz! Şöyle örnek verelim; Eli öpülesi çiftçimiz buğdayı ekim ayında eker ve haziran ayında mahsulünü alır. Sonrasında ürününü satar ve muhtemelen karşılığından 5-6 ay vadeli çek alır ve yine bekler tahsil etmek için! Bu hayatta kolay para yoktur, işin doğasına aykırıdır. Sabır ve emek olmadan kazanç olmaz bunu çok iyi anlayın.

  • Piyasada genelde ters psikoloji işler yani çok uzmanın ve basının borsa yükselecek dediği zamanlarda borsada kar satışları gelmiş demektir. Ya da tersi olarak uzmanlar borsa düşecek demeye başladıklarında borsa yükselir ve o aynı uzmanlar söylem değiştirerek borsa yükselecek demeye başlarlar. Onlar için fark etmez çünkü onlar sizlerin komisyonlarına taliptirler. Sizlerin panik ya da heyecan yapıp daha fazla al sat yapmanız onların işine gelecektir.

  • Hem insan olarak hem de yatırımcı olarak önce ahlaklı olmak gerekiyor. Borsada her kişi kendinden sorumludur. Günümüzde bir hisse alınıyor ve o hisse düştüğünde yada yatay kaldığından hemen gruplaşıp o hissenin patronuna, devletimiz kurumlarına yada sosyal medyada o hissenin ismini telaffuz etmiş birini sağa sola şikayet edilmek yoluna gidiliyor. Bu tam bir acizliktir. Halbuki yatırımcının görevi hisseyi almadan önce araştırmaktır. Öyle komik insanlar var ki, Cumhurbaşkanlığını bile etiket yapanlar var. Devletin hiç işi gücü yokta sizlerin cahil mantığıyla yaptığınız yatırımlarla uğraşacak! Bu yüzden öğrenmenizi, ona buna suç atacağınız vakti öğrenerek geçirmenizi tavsiye ederim.

• Şirketin Geçmiş Yıllar Satışlarına Bakmalısınız.

  • Hissesini alacağımız şirketin geçmiş yıllar satışlarına bakmalısınız. Şirketin her yıl bir önceki yıla göre enflasyonun üzerinde büyümesi gerekiyor. Şirketteki büyüme çok önemli ve istikrarlı olması gerekiyor.

  • Şirketin faaliyet gösterdiği sektöründe en az ilk beş oyuncusu içerisinde yer alması önemlidir.

• Şirket Ortaklarının Mali Yönden Güçlü Olmalısı Çok Önemli

  • Şirket ortaklarının mali yönden güçlü olması gerekiyor. Bu çok önemlidir çünkü yaşanabilecek bir kriz esnasında şirketine yeterli finansal destek çok önemlidir. Patronu şirket değil patron şirketi desteklemelidir.

• Şirketin Büyümesi İçin Yatırım Kapasite Artışı Çok Önemli

  • Şirketin büyümesi için yatırım kapasite artışı çok önemlidir. Teknolojisi de çok önemli. Bu yüzden şirketin en az üç yılda bir yatırım yapıp yapmadığına bakın. Bu şirketin finansal sağlığı bakımından çok önemli bir gösterge olacaktır. ( Buna bakmak için şirketlerin faaliyet raporlarını okuyabilirsiniz )

• Bir Şirketin Yabancı Ortağının da Olması Çok Önemli

  • Bir şirketin yabancı ortağının da olması çok önemlidir. Bu durumun olduğu şirketler bilançoda makyaj yapamaz ve adaletli bir şekilde temettü verir. Birbirlerini denetlerler; bu avantajdır.

• Yatırım Yapacağınız Şirketin Bir Hikâyesi Olmalı

  • Yatırım yapacağınız şirketin bir hikâyesi olması gerekiyor. Sektöründe de beklenti olması gerekiyor. Büyüyen gelişen sektörler iyi olandır. Büyüme hikâyesi dışında satış veya ortaklık gelişmelerinin olabileceği şirketi seçmekte önemlidir.

• Şirket Sahibinin Karakteri Sağlam Olmalı

  • Şirket sahibinin şaibeli, adı çıkmış veya sermaye piyasalarında ceza almamasına dikkat edin. Bu çok büyük sorunlar doğurabiliyor. Şirket sahibinin karakteri sağlam olacak. Şirketi kurumsal bir bakışla yönetecek.

• Bilançodaki Dönen Varlıklar Önemli

  • Şirketin bilançosundaki dönen varlıklarının şirketin kısa ve uzun vadeli borçlarının toplamını karşılamasına dikkat edin. Ya da en az %70’ini diyelim.

• Faaliyet Kârına Odaklanın

  • Şirketin gelir tablosunda net kâr zarardan daha çok faaliyet kâr’ına odaklanın. Dövizle borcu olan şirketlerde dövizin dalgalandığı dönemlerde kur farkından yüksek zarar ya da kâr açıklayabiliyor ve bu sonuçlar yanıltıyor yatırımcıları. Esas faaliyet kârı çok önemlidir.

  • Gelir tablosundaki satışlardan maliyetleri çıkardığınızda brüt kar rakamını bulursunuz. Bu şirketin kâr marjı oluyor. Bu kâr marjının azda olsa her dönem artması şirketin maliyetlerini kontrol ettiğini gösterir ve sağlıklı olan budur.

  • Bir şirketin öz sermayesinin, sermayesine göre yüksek olduğu o şirketin iyi olduğu anlamı taşımaz. Öz sermaye kalemlerini incelemek gerekir. Yani öz sermaye artışı kâğıt üzerinde değerleme farklarından mı gelmiş yoksa kar yedekleri olarak mı gelmiş. Bu çok önemlidir. Her zaman nakit olan iyidir.

• Temettü Dağıtan Şirket İyidir

  • Dediğim gibi öz sermayesi düşük olan kötü şirket değildir. Bazı şirketlerde yılık net kârının büyük kısmını temettü olarak dağıttığından öz sermayesi düşük görünür. Temettü dağıtan şirket iyidir ve finansal bakımından rahattır demek oluyor.

• Haber Taramasını Yapın

  • Hissesini aldığınız şirketin zaman zaman Google ‘den haber taramasını yapın. Bu çok faydalı olacaktır. Her haber Kap’ta çıkmıyor. Bazen çok küçük bir haber çok kazanç sağlayabiliyor.

• Zarar Eden Şirketlerden Uzak Durun

  • Yıllar boyu zarar eden şirketlerden uzak durun. O şirketlerde bir sorun var demektir.

  • Şirketi seçerken hali hazırdaki piyasa değerinin şirketin cirosunun altında ve yıllık faaliyet kârı’nın 10 katının altında olanlar tercih edilebilir.

  • Dünyada her sektörün bir öz sermaye çarpan oranı vardır. Yani şirketin öz sermayesinin kaç katı oranında değer hesaplaması yapılacağıdır. Mesela bankalar 2 çarpanla, maden 2.5 çarpanla, perakende 2 çarpanla gibi. Ancak; bu sağlıklı sonuçlar vermez çünkü kârını temettü dağıtıp ta öz sermayesi yerinde sayan şirketler vardır. Temettüleri de hesaba katmak gerekir böyle hesapta.

  • Sanayi şirketi seçerken satışlar içerisindeki ihracat oranının yüksek olmasına dikkat edin. Olası yurtiçi ekonomik dalgalanmalarda emniyet sibobu görevi görür. Benim tercihim en az %40 olmalıdır.

• Marka Bilinirliği Çok Önemlidir

  • Bir şirketin marka bilinirliği çok önemlidir. Bu şirketin değerinin her zaman arttıran bir faktördür. Buna dikkat etseniz iyi olur.

  • Asla duyumla tüyoyla hisse almayın. Unutmayın ki bozuk saat bile bir defa doğruyu gösterir ikincisi yoktur!

  • Hisseyi alırken kendinize hedef koyun. Şu kadar vadede beklerim şu fiyata gelince satarım diye. Bu plandan şaşmayın ki başarı şansınız yüksek olsun.

• Tek Seferde Alış Yapmayın

  • Elinizdeki sermayenin hepsiyle tek seferde alış yapmayın. Kademeli bir şekilde yapın. Olası düşüşlerde maliyet düşürmek için çok ideal bir yöntemdir.

• Borsa Yatırımıcısı Şirketin Web Sitesine Bakmalı

  • Bir şirketin kurumsal mı değil mi yatırımcısına önem verip vermediğinin en güzel anlaşılacağı yol o şirketin web sitesine bakmak olacaktır. Görsellik, detay ve faaliyet raporlarını tam olarak veren şirket her zaman iyidir.

• Şirket Kârlılığında İstikrar Olmalı

  • Şirket bilançolarına baktığınızda dikkat edeceğiniz diğer bir önemli konu ise, şirketin geriye doğru en az beş yıl baktığınızda kârlılığında istikrar olmasıdır. Yani kâr rakamları dönemler itibarıyla çok fazla zikzak çizmemesi önemlidir. Bu bir yıllık dönemi geçmemelidir.

  • Bir şirket alırken varsa aynı sektörde başka borsada işlem gören şirket çok büyük avantajdır.Yani her iki şirketi bilanço büyüklüğü olarak ve ciro faaliyet kâr’ı anlamında karşılaştırıp piyasa değerlerini karşılaştırmak çok yardımcı olacaktır.

• Spor Hisselerinden Uzak Durun

  • Borsada bazı şirketler vardır uzak durulması gereken şirketler. Yani hiçbir değeri olmayan ve amaçları da belli olmayan yanlışlıkla halka açılmış şirketlerden bahsediyorum. Bunların başında spor hisseleri gelir. Bu şirketleri dernek gibi düşünün asla borcu bitmeyen ve asıl yüklü gelirleri başka bir kulüpte olan şirkettir bunlar. Her şeyden önce top yuvarlaktır yani bir amaç yok!

• Sığ Olan Hisseleri Almamaya Çalışın

  • Tahtası çok fazla sığ olan hisseleri almamaya çalışın. Beklemeye vaktiniz varsa ve de özel bir hikayesi varsa uzun vade beklenebilir. Diğer türlü alım ve satımda zorlanabilirsiniz.

  • Asla da şunu düşünmeyin; her gün en çok artan on hisse vardır. Oradaki yatırımcılar kaç ay yada kaç yıl beklemiştir bilemezsiniz. Her aldığınız hisse hemen artacak diye bir kavram yoktur borsada.Böyle bir özenti içine girmeyin psikolojinizi bozar.

  • Bir şirketin hissesinin tahtasında ağır bir baskı varsa ve piyasa değeri çok düşük olduğu halde değeri çok uzun süre kaldığını düşünüyorsanız o hissede bir gelişme olacaktır. Bu tecrübe bilimsel bir çalışma değil!

• Takaslara Bakın ama Çok Fazla Takılı Kalmayın

  • Takaslara bakın ama çok fazla takılı kalmayın. Unutmayın ki tahta yapıcı birden fazla aracı kurum kullanıyordur. Siz alım yaptığını düşünürsünüz halbuki farklı kurumdan itinayla malı elinize veriyordur. Ya da tam tersi! Bu sağlıklı bir gösterge değildir.

  • Bir şirketin patronu hali hazırdaki fiyatlardan hisse alıyorsa o şirketi en iyi o bildiği için oraları ucuz seviyeler diyebiliriz. Bu gösterge olabilir.

• Tek Bir Hisseye Yatırım Yapmayın

  • Asla tek bir hisseye yatırım yapmayın en güzeli en az üç hissedir. Riski dağıtmak en güzelidir.

  • Hisse seçiminizi yaptıktan sonra başka hisse aramayın unutmayın baştan karar verdiniz ve inandıysanız sakın olun ki hisse aramayın.

  • Hisse senedine yatırım yaparken oyun yani borsada oynuyorum mantığı yerine ortaklık yani yatırım felsefesiyle bakış yapın.

  • Normal hayatta kötü insanlarla arkadaşlık yapmak istemesiniz eminim. İşte borsada işlem gören şirketlerin patronları da böyledir. Kötü olanın hissesini almayın.

• Ana Felsefeniz Değer Yatırımcılığı Olsun

  • Ana felsefeniz değer yatırımcılığı olsun değer yatırımcısı olan her zaman kazanacaktır.

• Ülkenize Güvenin

  • Piyasada diğer önemli konu ise mutlaka ülkenize güvenin, ülkenizin piyasalarına güvenin aksi halde devamlı tedirgin olarak yatırımcı olamazsınız. Piyasada sizlerin uzun vadeli yatırımcı olmamanız için devamlı şekilde kötü algı yaparlar. Bunun tek nedeni vardır sizlerin daha fazla al sat yaparak kurumlara para kazandırmanızdır. Diğer taraftan büyükler sizlerin paralarınıza her zaman talip olurlar bu sayede!